afstandhouder
 

 

Lady sings the Blues

Autobiografie van Billie Holiday in samenwerking met William Duffy, gepubliceerd in 1958, een jaar voor haar dood. Het verhaal van het tragische leven van een zwarte zangeres in een veelal vijandige blanke Amerikaanse maatschappij. De sloppen van Baltimore

Eleanora Holiday werd geboren op 7 april 1915, haar moeder was 16 en haar vader 18 jaar oud. Moeder Sadie Fagan (ongehuwd) moest hard werken als schoonmaakster om de kost te verdienen. Vader Clarence Holiday wilde musicus worden en nam trompetlessen. De USA werd betrokken bij het geweld van de le wereldoorlog en Clarence Holiday werd opgeroepen om dienst te doen. Zijn longen werden verwoest door een van de eerste gasaanvallen in de loopgraven. Trompet spelen kon hij wel vergeten, maar in Parijs begon hij zich al te specialiseren op gitaar en hij zou later in de ritmesectie van het orkest van Fletcher Henderson en McKinney Cotton Pickers terecht komen. Hij overleed vroegtijdig in 1937 aan de gevolgen van longvergiftiging. De jeugd van Eleanora kon nu niet bepaald een gelukkige genoemd worden. Moeder was altijd aan het werk en zij werd door haar grootmoeder opgevoed, totdat die in haar armen overleed. Fors gebouwd voor haar leeftijd (1 was a women when 1 was 6) begon ze al meteen voor iedereen klusjes te verrichten om wat te verdienen. Haar eerste contact met jazzmuziek was in het bordeel van Alice Dean, voor wie ze boodschappen deed. Op de Victrola draaitafel werden er platen gedraaid van Louis Armstrong en Bessie Smith en die opnamen moeten zeker van invloed geweest zijn op haar latere zangcarrière. Filmdiva Billie Dove was haar dooI en vanaf die tijd noemde ze zich Billie. Zij werd naar een katholiek opvoedingsgesticht gestuurd toen ze als tienjarige in een verkrachtingszaak verwikkeld raakte. Het leven was er een hel, maar gelukkig kon haar moeder haar vrijkrijgen.

New York, the Big Apple

Haar moeder had in New York werk gevonden en toen Billie 13 was, werd ze weer met haar verenigd. De ellende was nog niet voorbij, want ze ging van het ene werkhuis naar het andere en verdiende niet meer dan een schijntje; armoede was troef. Haar moeder kwam in contact met Florence Williams, onwetend wat haar professie was en voor ze het wist, werkte Billie in haar bordeel. Door onenigheid met een klant werd ze als minderjarige door de politie opgepakt. De rechter wilde niet geloven dat ze 18 jaar was en ze werd naar een gesloten inrichting in Brooklyn gestuurd. Het daarop volgende jaar was alweer een aaneenschakeling van kommer en kwel.

Getting some fun Out of life

De Depressie had een diepe wond geslagen in de Amerikaanse samenleving en toen Billie vrij kwam was er nauwelijks werk te vinden. Ten einde raad probeerde ze als danseres auditie te doen in Pods and Jerrys, wat een volkomen afgang werd. Gedesillusioneerd wilde ze vertrekken, toen de manager vroeg of ze niet kon zingen. Nadat ze Travlin all alone had gezongen was haar naam als zangeres gevestigd en zou ze nooit meer iets anders doen. In die nachtclubs was het gebruikelijk, dat de zangeressen zelf bij de tafeltjes hun fooi in ontvangst kwamen nemen. Billie vond deze manier van bedelen echter minderwaardig en vertikte dat. Deze houding werd door haar collega’s uitgelegd als arrogantie en zij zeiden: look at her, she thinks she is a Lady. William Basie was count; Edward Kennedy, Duke; Joe Oliver, King; Billie Holiday werd Lady genoemd en gebruik makend van haar achternaam noemde saxofonist Lester Young haar Lady Day. Ondanks de slechte economische situatie in de USA bloeide het nachtieven, swing was the thing. De echte doorbraak voor Billie kwam toen ze ging zingen in de Log Cabin, een sjieke nachtclub, waar de crème de la crème van de jazzwereld kwam luisteren. Benny Goodman, Mildred Bailey, Red Norvo en mischien wel de voor haar belangrijkste platenproducer John Hammond.

Things are looking up

De eerste platensessie was op 27 november 1933; opgenomen werd Your mothers son in law door Benny Goodman and his Orchestra. Daarna zou ze tot 1935 alleen in de theaters en clubs te horen zijn. Drankgebruik onder jazzmusici was wel algemeen bekend, maar gecombineerd met verdovende middelen was het funest. Billie rookte reefers (marihuana) vanaf het moment dat ze als nachtvlinder werkte. Gebruik van zwaardere middelen zou haar uiteindelijk fataal worden. Vanaf 1935 tot een paar maanden voor haar dood zou ze bijna onafgebroken in de platenstudio te vinden zijn. Haar stem was een van de meest unieke geluiden in de jazz, soms wat ruw, maar steeds warm emotioneel en haar fraseringen en nuanceringen waren onnavolgbaar. Naast haar eigen platen, maakte ze ook platen met o.a. Teddy Wilson, Lester Young en Benny Goodman. De ster van Billie Holiday was rijzende en ze was naast het werk in theaters, clubs en radio ook kort te zien in een filmpje met Duke Ellington: Symphony in black. Haar rol was dat van een snolletje dat door de Duke tegen de grond geslagen werd. Uiteindelijk heeft ze dat stukje wel 50 keer moeten doen; bont en blauw kwam ze van de set.

Travellin’ light

Een aanlokkelijk aanbod van $15,-- per dag om met hem op tournee te gaan, kwam van Count Basie. Ze accepteerde dat, maar niemand had haar verteld dat er wekenlang wel 5 â 600 mijl per dag in een oude bus gereisd moest worden, waarna ze evengoed fit moest zijn om op te treden. Dit was slopend en na een paar weken haakte ze af. Bandleider Artie Shaw zocht een vaste zangeres en bood haar een aantrekkelijke baan. Voor een gekleurde zangeres was het natuurlijk een uitdaging om met een blank orkest op te treden. Helaas waren de moeilijkheden ook hier niet te overzien, want toen het orkest in het zuiden van de Verenigde Staten ging optreden, kwamen alle facetten van rassendiscriminatie weer naar voren. Het weigeren van hotelmanagers om haar een kamer te geven; het provoceren door zuidelijke rednecks tijdens hun optreden. What is blacky going to sing? Ondanks het feit dat Artie en de orkestleden haar altijd zo goed mogelijk probeerden te helpen, moest ze vaak in de kou in de bus overnachten. Het gechicaneer werd haar te veel en Artie zat weer zonder zangeres.

Strange fruit

Tijdens een twee jaar durend contract in het Cate Society kreeg ze een gedicht van Lewis Allen te zien, Strange Fruit. Het was een aanklacht tegen de in die tijd nog voorkomende lynchpartijen in het zuiden van de Verenigde Staten. Sonny White, die op dat moment haar begeleider was, schreef er de muziek bij. Het zou een van de stukken worden, waarmee ze wereldberoemd werd. De integere, bijna lugubere vertolking van dat nummer sprak zo tot de verbeelding van de toehoorders, dat de rillingen over hun rug liepen. Op 20april1939 werd het op de plaat gezet door Billie Holiday and her Orchestra. Bij het uitbreken van de tweede wereldoorlog was haar naam een begrip in de amusementskringen en kreeg ze het ene na het andere contract. Haar liefdesleven had echter een heel andere ontwikkeling. Tegen het advies van haar moeder in, trouwde ze in september1941 met een bekende playboy uit die tijd, Jimmy Monroe. Het was van korte duur en de ene na de andere boemelaar diende zich aan, het werd een aaneenschakeling van mislukkingen en frustraties. Het zou mede de oorzaak zijn van haar heroÏneverslaving.

Heroïne

Tijdens de slopende tournees en de constante beledigingen aan haar adres als donkere zangeres, kreeg ze steeds vaker inzinkingen. Hoe gemakkelijk is het dan als de helpende hand geboden wordt door een vriend, collega of dealer om je daar overheen te helpen met drugs. Eind 1944 was haar verslaving in een dusdanig stadium gekomen, dat ze zelf aangaf te willen afkicken en werd ze opgenomen in een particuliere kliniek. Voor die tijd had ze nooit last gehad van enige vervolging, maar na registratie waren de poppen echt aan het dansen en de FBI liet geen gelegenheid voorbij gaan om haar lastig te vallen. Wel maakte ze in Hollywood in 1946 nog een film met Louis Armstrong (New Orleans) waarin ze als zangeres nauwelijks aan bod kwam. In 1947 werd Billie Holiday gearresteerd en aangeklaagd wegens bezit van narcotica. Ze werd voor een jaar naar de Federal Women’s Reformatory in Alderton, West Virginia gestuurd. Ze was terug in de hel. Het afkickprogramma was op militaire leest geschoeid en was voor een verslaafde moordend. Nadat zij uit Alderton ontslagen was, werd er een benefietconcert georganiseerd in Carnegie Hall. Het publiek was haar niet vergeten, de zaal was uitverkocht en een come-back was op komst. Echter, er zat toch weer een addertje onder het gras: haar vergunning om in clubs te zingen was ze kwijtgeraakt en dat was nou juist de plaats waar ze het liefste zong. Wel mocht ze in theaters, op de radio en T.V. zingen, maar in elke willekeurige kroeg was het verboden. Ze ging niet bij de pakken neerzitten en begon een theatershow: Holiday on Broadway, die echter al na een paar weken stopte. In 1949 kwam ze regelmatig in de TV-show van Eddie Condon en reisde ze heel Amerika af om maar werk te vinden. Het zware leven en haar verslaving hadden echter hun tol geëist. Haar stem had nog wel dezelfde dramatiek, maar het sprankelende was er af; langzaam takelde ze fysiek af. De bemoeizucht van de overheid, haar belabberde liefdesleven en slechte managers deden haar toch weer n zware depressies terugvallen. Haar eerste tournee door Europa was in 1954 met Leonard Feathers Jazzclub USA met een uitgelezen groep musici, waaronder Red Norvo en Buddy De Franco. Nederland, Frankrijk, Zweden, Noorwegen, Zwitserland en Italië werden bezocht en in Engeland ging ze op de solotoer. Ondanks het feit dat ze weer verslaafd was en dat daardoor haar gezondheid ondermijnd werd, bleef ze een veel gevraagde platenartieste en werden er ook verschillende live-optredens op vinyl uitgebracht. De volle dramatiek van de fysieke aftakeling kwam helemaal tot uiting tijdens een optreden voor de CBS in 1957. Met gebroken stem introduceerde Billie een eigen compositie, Fine and Mellow. Zij deed een zwakke poging de oude luister te herstellen, maar het ging niet meer. In haar laatste levensjaren werd Billie Holiday meer en meer achtervolgd door het spook der verdovende middelen. Verscheidene malen kwam ze daardoor in aanraking met de politie en zelfs tijdens haar laatste en beslissende ziekte moest ze om die reden in het ziekenhuis nog onder arrest worden gesteld. Billie Holiday overleed op 15juli1958 in het Metropolitan Hospital, New York.

 

Wim Keller


 

© 2009-2011 Wim keller.nl

All rights reserved worldwide.